Cieniom Gryfitów…

W Święto Zmarłych na Wawelu zapłoną światła przy grobach królów. Niech w Szczecinie też zapłoną znicze, światła pamięci. Pamięci o pomorskich książętach, wielkich i małych, bohaterskich i zupełnie zwyczajnych, tragicznych i śmiesznych…

Herb Księstwa Pomorskiego
Znicz dla Warcisława I
Był pierwszym chrześcijańskim władcą Pomorza. Lennikiem Bolesława Krzywoustego, Śmierć księcia – neofity nastąpiła 09.08.1135 roku. W opisie Tomasza Kantzowa, tak wyglądały ostanie chwile władcy: „(…) dobra swe objeżdżając, razu pewnego we wsi Stołpie zwanej nad Pianą stanął był na nocleg. Że zaś zdradliwi Lutycy skrytą doń żywili nienawiść, jeden z nich okazji upilnował i nocą do izby sypialnej się wkradłszy, we śnie księcia zakłuł. Był jednakże Warcisław księciem przebiegłym i chwackim, toteż pchnięcie poczuwszy, zerwał się, mordercę za szczęki pochwycił, rozdarł mu je i zdławił go tamże tuż obok siebie”.
W miejscu zabójstwa stanął potem kościółek wotywny, następnie obok niego klasztor w Stołpiu (Stolp)
Znicz dla Barnima I Dobrego
Za jego czasów nastąpił szybki rozwój gospodarczy Pomorza, napływali niemieccy koloniści zakładając nowe wsie i miasta. Książę sprowadzał zakony, m.in. templariuszów, troszczył się o Szczecin, w którym najczęściej rezydował. W 1243 nadał miastu prawo magdeburskie. Udało mu się zrzucić z Pomorza nadodrzańskiego zwierzchność duńską. Zmarł 1311.1278 w Dąbiu, które było jego ulubioną siedzibą.
„(…) Barnim osłabł wskutek wieku starczego, zachorzał i niebawem, w roku 1278, zmarł w Dąbiu, przez dzieci swoje do Szczecina przewieziony, w przytomności biskupa Hermana kamieńskiego (…) i innych najznamienitszych ze stanów w Mariackiej kolegiacie został pochowany”.
Jego synowie w roku 1295 podzielili księstwo na 2 części: szczecińską i wołogoską.
Znicz dla Barnima II
Syn Barnima I. Młody książę był hulaką. W czasie, gdy jeden z pomorskich rycerzy, Widanta z Mokrawicy (von Muckerwitzen) przebywał na wyprawie wojennej, Barnim„…młody książę polował jakoby w Puszczy Wkrzańskiej i przybywszy na wieczór w progi Morawicy, zażądał noclegu, którego żona Mokrawicy (…) mu nie odmówiła i dobrze go potraktowała.. Zakochał się pono wtedy w tej niewieście i może obietnicami wielkimi, a może też groźbą nakłonił ją do tego, iżby mu uległa. Potem zaś, gdy Morawica, z podróży wróciwszy i sprawę zdawszy książętom, co do swej misji, dowiedział się, jako to z żoną jego było – nic podobno nie zrobił i tak się zachowywał, jakby o niczym nie wiedział, i wyczekał, aż książę znowu tam przybędzie polować, a w czas polowania zabił go w tym miejscu, gdzie dziś jeszcze stoi krzyż Barnimowi. I pochowano tegoż Barnima następnie u Maryi w Szczecinie przy ojcu jego”. Drewniany krzyż Barnima stał w przy drodze do wsi Stolec (Stolzenburg), w kierunku Dobieszczyna, w XIX zamieniono go na wyciosany w kamieniu polnym. Barnim zmarł 28 maja 1295.

Znicz dla Bogusława IV, zwanego „Ciałem i Duszą”
Syn Barnima I. Był sojusznikiem Władysława Łokietka w jego wojnach z Brandenburgią.
„.. zmarł w roku 1309 a pochowany został w Kamieniu – książę o wielkim umyśle i zręczności, który znacznie więcej czynów dokonał, aniżeli wiemy. Dla męstwa, bowiem i czynów wielkich zwano go Duszą i Ciałem – Leib und Seel, jak gdyby rzec chciano, iż czynem oraz siłą wszystko jest u niego, co w nim żyje i w ciągłym jest ruchu”. Zmarł 19 lutego 1309.
Znicz dla Bogusława V
W ożenił się z Elżbietą, córką króla Polski Kazimierza Wielkiego. Miał z nią syna, Kaźka Słupskiego i córkę, Elżbietę, która została wydana za cesarza Karola IV Luksemburskiego. Rozpoczął budowę zamku w Darłowie. Nie cierpiał pochlebców i obłudników, ulubionym przysłowiem księcia było: ”strzeż się ocukrzonych języków”.
Zmarł 24.04.1374 w klasztorze w Białobokach i tam został pochowany.
Znicz dla Kazimierza IV (Kaźka słupskiego)
Był synem Bogusława V i Elżbiety, córki Kazimierza Wielkiego. To jego ostatni Piast chciał widzieć na polskim tronie. Zmarł wskutek rany odniesionej w czasie oblegania Złotoryi- został uderzony kamieniem w głowę. Rana była bardzo poważna, po kilku miesiącach choroby zmarł 02.01.1377 w zamku bydgoskim. Pochowano go klasztorze cysterskim w Koronowie.
Znicz dla Warcisław zwanego Pater Noster
Był panem na Szczecinku. Cenił wesołe, dobre towarzystwo i na swoim dworze utrzymywał trefnisia. Lubił polowania na grubego zwierza. Podobno sam zabił ostatniego tura na Pomorzu w okolicach Lotynia koło Szczecinka, a z jego oprawionych w srebro rogów kazał zrobić kielichy do picia, które następnie przekazał kapitule w Kamieniu. Hodował wilki, których używał do polowań zamiast psów, a kilka ptaków nauczył mówić, co wywoływało zdumienie.
Zmarł jako kawaler w 1390 roku.
Święto Zmarłych na Wawelu zapłoną światła przy grobach królów. Niech w Szczecinie też zapłoną znicze, światła pamięci. Pamięci o pomorskich książętach, wielkich i małych, bohaterskich i zupełnie zwyczajnych, tragicznych i śmiesznych…

Herb Księstwa Pomorskiego
Znicz dla Bogusława VIII, władcy wyklętego
W młodości był dworzaninem Władysław Jagiełły. W wielkiej wojnie początkowo wspierał zakon, ale po bitwie grunwaldzkiej przeszedł na stronę polską. Wszedł w spór z biskupem kamieńskim Magnusem. Magnus pragnął odzyskać dobra kapituły wykupione przez księcia Bogusława. Długotrwały spor, w czasie, którego strony odwoływały się i do papieża i do soboru w Konstancji, zakończył się sukcesem Magnusa, a w jego trakcie książę został wyklęty. Zmarł obłożony klątwą, 11.02.1418 . Ciało wyklętego władcy zostało pochowane w ziemi i zgodnie ze zwyczajami kościelnymi nie wolno było oznaczać miejsca, gdzie wyklęty spoczywa.
Znicz dla Barnima VII zwanego Psiarzem lub Psimbarnimem
Wolał psy od ludzi. Nieżyczliwy mu Kantzow tak go scharakteryzował: „Tenże Barnim osobliwym był, dzikim awanturnikiem, żłopał jeno, bawił się i polował, poza tym zaś innego się nie imał działania, a psy miłował tak bardzo, że pewnego razu, gdy prosili go mieszczanie Chockowa, iżby pomógł szpital zbudować dla ubogich chorych, odrzekł ponoć, że gdyby miał za dużo, to zbudowałby raczej szpital dla psów swych biednych, chorych i starych (…). Zmarł około 1450 roku.
Znicz dla Eryka I, władcy trzech królestw Północy
W 1412 roku, po śmierci swej ciotki, królowej Małgorzaty, został władcą Danii, Szwecji i Norwegii.. Poślubił angielską królewnę Filipę z dynastii Lancasterów, najmłodszą córką króla Anglii Henryka IV. W 1440 utracił wszystkie królestwa. Został jednym z najgroźniejszych piratów na Bałtyku. Na starość osiadł w Darłowie. Posiadał legendarne skarby, na które składały się różne kosztowności, złota figura Chrystusa wielkości 15-letniego chłopca, wykonana z arabskiego złota, srebrne figury 12 apostołów, złoty medal wartości 100.000 guldenów, złoty gołąb, cenne naczynia i klejnoty. Eryk I zmarł w Darłowie 16 czerwca 1459. Co się stało ze skarbem? Nie wiadomo. Kiedy w 1724 roku nad kryptą grobową znajdującą się pod głównym ołtarzem darłowskiego kościoła zapadło się sklepienie, wśród rumowiska odnaleziono grób Eryka, a w jego trumnie złotego gołębia z legendy…
Znicz dla Bogusława X Wielkiego
Był mężem Anny Jagiellonki. Uczynił Szczecin stolicą księstwa. W latach 1496-1498 odbył pielgrzymkę do Ziemi Świętej. Był bohaterem pierwszej pomorskiej sztuki teatralnej. Jego dewizą były słowa „Zawsze jestem gotów na ostatnią godzinę swego życia”.
Książę zmarł 5 października 1523. Kiedy zachorował„(..) dla zmiany powietrza wyjechał wespół z dworem ze Szczecina do Wołogoszczy, gdzie siedział czas jakiś, lecz nie poczuwszy się lepiej, kazał się znowu wieść do Szczecina w nadziei, że tam znajdzie ukojenie, wszelako synów swych wraz z dworem zostawił w Wołogoszczy. Przebywał więc czas jakiś w swoim domu przy cmentarzu Mariackim i słabł coraz bardziej, atoli nie dał się chorobie zapędzić do łoża, lecz siedział, stał i chodził do samego końca. (…. Gdy (…) naszła go chęć do drzemki, usiadł, więc z przodu łóżka i głowę nieco pochylił, tak ze myślano, iż śpi. Wnet jednak oblały go poty śmiertelne i ujrzano, że to nie jest sen. Napomnieli go wtedy radcy, iżby pomyślał o Bogu. W taki sposób bez jakiejkolwiek skargi zgasł niby świeca”.

Znicz dla Bogusława XIV, zwanego Towarzyskim. Ostatniego Gryfity
Okres jego rządów przypadł na czasy wojny trzydziestoletniej (1618-1648). Kwaterujące na Pomorzu wojska szwedzkie, a potem wojska cesarskie pod dowództwem Albrechta von Wallensteina doprowadziły kraj do ruiny. W 1636 książę doznał ataku paraliżu i już nigdy nie powrócił do pełni sił. Zwłaszcza dokuczliwe były zaburzenia mowy i pamięci. Zmarł 10.03.1637. Na nim wygasła dynastia przez 500 lat władająca Pomorzem. Na uroczysty pogrzeb doczesne szczątki ostatniego z rodu czekały 17 lat.
***

Światło płonących zniczy rozprasza mroki śmierci. Przywraca pamięć. Myśli kieruje ku tym, którzy nas w pochodzie ku śmierci poprzedzili…

Podstawowa literatura:
Tomas Kantzow, Pomerania, Kronika pomorska z XVI wieku, t.1-2, Szczecin 2005,
Zygmunt Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, Poznań 1996,
Edward Rymar, Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005
Wszystkie cytaty pochodzą z Pomeranii Tomasa Kantzowa.
Joanna A. Kościelna

(tekst opublikowany w 2009 r. na portalu stetinum.pl)

Vollständiger Text/ cały tekst:
Veröffentlichung/ data publikacji: 29.08.2012