Z dziejów Żydów w Königsbergu

Myślę o nich z wdzięcznością

W numerze 12 z 20 marca, w czwartym odcinku cyklu Joanny A. Kościelnej pisaliśmy o losach chojeńskiego kupca Hansa Ernsta Brischa, który po wojnie wraz z żoną zaopiekował się holenderską dziewczynką - Manją Pach. Zastąpili jej dziadków, zamordowanych w Auschwitz. Poruszona naszym cyklem Manja Pach przekazała nam z Holandii swe wspomnienia, które teraz prezentujemy Państwu.

Veröffenlichung/ data publikacji: 01.05.2012

Z dziejów Żydów w Königsbergu (6)

Nie udało mi się dotrzeć do informacji dotyczących likwidacji społeczności königsberskich Żydów przez nazistów. Na liście ofiar Holokaustu Instytut Yad Vashem wymienia 7 osób, które urodziły się w Chojnie. Tylko dwie z nich w latach wojny mieszkały w tym mieście. Były to córki Zigmunda i Berty Schmerel: Regina (urodzona w 1881 r. w Königsbergu) i Gertrud (ur. w 1887 także w Königsbergu). Regina Schmerel była panną i zajmowała się handlem, Gertrud Schmerel przed wojną pracowała jako urzędniczka w Wiedniu, w czasie wojny mieszkała w rodzinnym mieście.

Veröffenlichung/ data publikacji: 07.04.2012

Z dziejów Żydów w Königsbergu (5)

W 1935 r. burmistrzem Königsbergu od dwóch lat był nazista Kurt Flöter. Niewiele o nim napisano. W serii drukowanych w „Gazecie Chojeńskiej” w 2005 roku artykułów pod wspólnym tytułem „Jak Königsberg stawał się Chojną” postać ta pojawia się między innymi we wspomnieniach ostatniego starosty powiatu königsberskiego (Kreis Königsberg) Joachima Reuschera, pełniącego urząd od 1933 do lutego 1945 r.: „Wczesnym rankiem 1 lutego [1945] posłaniec z chojeńskiego urzędu pocztowego przyniósł mi wiadomość, że telefonować można tylko na terenie miasta.

Veröffenlichung/ data publikacji: 30.03.2012

Z dziejów Żydów w Königsbergu (4)

W ciągu XIX wieku liczebność gminy żydowskiej w Chojnie, ale i w innych nowomarchijskich i pomorskich miasteczkach stale się zmniejszała. Aktywnych Żydów przyciągały wielkie ośrodki przemysłowe i naukowe, ale z czasem coraz ważniejszym powodem wyjazdów był rodzący się i przybierający coraz groźniejsze formy antysemityzm. W roku 1890 mieszkało w Chojnie już tylko 122 Żydów, w 1925 - zaledwie 45.

Veröffenlichung/ data publikacji: 25.03.2012

Z dziejów Żydów w Königsbergu (3)

W pierwszych dziesięcioleciach XVIII wieku prowadzono w Chojnie prace „misyjne”, mające zachęcić Żydów do przyjmowania wiary chrześcijańskiej, ale z marnym efektem, bo - jak stwierdza Augustin Kehrberg - w ciągu 10 lat nawróciły się tylko 4 osoby. Ich konwersja była ważnym wydarzeniem religijnym i towarzyskim. Pierwszą konwertytką była Vögelchen Elisabeth Wulf, panienka mająca około 15 lat, która pracowała u handlarza końmi Nathana. Ponieważ człowiek ów traktował ją źle, przeniosła się na służbę do domu doktora Praetoriusa.

Veröffenlichung/ data publikacji: 16.03.2012

Z dziejów Żydów w Königsbergu (2)

Powoli polityka Hohenzollernów stawała się bardziej elastyczna i korzystna dla społeczności żydowskiej. Na mocy edyktu Fryderyka III z 13 lutego 1699 roku za zgodą władz Żydzi mogli nabywać nieruchomości, co sprzyjało osiadaniu na stałe.
Według obliczeń wybitnego historyka Paula Schwartza, w 1690 r. w całej Nowej Marchii mieszkało już 103 Żydów (mężczyzn, głów rodzin) znajdujących się pod ochroną państwa i mających koncesję, czyli tzw. Schutzjuden.

Veröffenlichung/ data publikacji: 10.03.2012

Z dziejów Żydów w Königsbergu (1)

„Ja, Johann zwany von Wedel, wójt (advocatus) sławnego księcia, pana Ludwika margrabiego brandenburskiego, publicznie oświadczam i potwierdzam, że w imieniu pana mego miasto Chojnę odwiedziłem i tu przybyłem, rajców tego miasta przyjąłem do pomocy, Żydów tu mieszkających ogniem spaliłem, i dobra do tych Żydów należące, za zgodą pana mego, sobie w całości zabrałem i przyjąłem. Na poświadczenie tego przywieszam moją pieczęć. Działo się w roku Pańskim 1351, w przeddzień św. Mateusza Apostoła” (czyli 20 września 1351 r.).

Veröffenlichung/ data publikacji: 02.03.2012