Przesiedleńcy zza Buga w Szczecinie - Powitanie po latach

Kiedy wiosną 1946 r. na Pomorze Zachodnie docierały transporty wiozące ze Wschodu sybiraków, łagierników i wysiedleńców z dawnych Kresów II Rzeczypospolitej, nikt nie przypuszczał, że właśnie ludność zza Buga będzie stanowić aż jedną trzecią mieszkańców tutejszych terenów.
Na pamiątkę ich przyjazdu, w ramach projektu Centrum Dialogu "Przełomy", kilka szczecińskich instytucji, przede wszystkim Urząd Marszałkowski Województwa Zachodniopomorskiego, postanowiło wspólnie zorganizować uroczystości, które będą symbolicznym powitaniem przybyszów.
265 tysięcy przesiedleńców zza Buga
„Główny Urząd Repatriacyjny w Łodzi powiadomił szczeciński oddział PUR, że w miesiącu marcu i kwietniu bieżącego roku skierowanych zostanie na Pomorze Zachodnie 265 tys. repatriantów z obszaru Rosji Radzieckiej – poinformował «Kurier Szczeciński» 27 marca 1946 r. – (...) Repatrianci pochodzą głównie z obszarów zabużańskich, skąd zostali przesiedleni na Syberię. (...) Repatriantów rolników osiedlono w Stołczynie, Warszewie i osadach powiatu weleckiego. Element miejski otrzyma zatrudnienie na terenie miasta. Większość przybyłych nie posiada żadnych rzeczy osobistych i zasobów materialnych. Repatrianci otrzymują używaną odzież z darów amerykańskich – przydzieloną przez Wydział Opieki Społecznej – oraz wyżywienie na punkcie etapowym i jednorazową zapomogę pieniężną w wysokości 600 zł na rodzinę” (...).
Jechali towarowymi wagonami, w których były tylko prowizoryczne prycze kryte słomą. Transporty, które przyjechały wczesną wiosną, były wyposażone dodatkowo w piecyki – kozy, dzięki czemu udawało się utrzymać znośną temperaturę w wagonach, w których zakratowane otwory okienne zatykano gazetami. Jak wspomina Michał Buniak, jeden z sybiraków, w takim wagonie podróżowało, czasem nawet dłużej niż miesiąc, 20-30 osób.
To było tak
Zrekonstruowany wagon, dokładnie taki sam jakimi przyjechali przesiedleńcy, stanie niedługo na dworcu Szczecin Główny, przy peronie 1. Niewykluczone, że wagonem tym, który został zbudowany w latach 50., przyjechali przesiedleńcy w ramach drugiej wielkiej fali powrotów z ZSRR, która miała miejsce w latach 1957/58. Wagon, dzięki pomocy Józefa Matuszczaka, naczelnego dyrektora oddziału regionalnego PKP Polskich Linii Kolejowych w Szczecinie, udało się znaleźć na terenie Przedsiębiorstwa Napraw Infrastruktury w Stargardzie Szczecińskim. Dyrektor zakładu Dariusz Zetkowski zgodził się dostosować wagon do potrzeb rekonstrukcyjnych – wykonano drewniane prycze kryte słomą, zamontowano piecyk - kozę. Do Szczecina wagon przyjedzie przystrojony gałęziami brzozy, tak jak zdobiono transporty ze Wschodu. W Szczecinie zatrzymywały się one przeważnie na stacji Szczecin-Niebuszewo, ale ponieważ stacja jest nieczynna, wagon trafi na dworzec Szczecin Główny.
3 czerwca br. wagon będzie główną atrakcją szczecińskich uroczystości, które rozpoczną się o godz. 13. Zostanie odegrany hymn państwowy przez orkiestrę 12. Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej, a potem odtworzony hymn sybiraków, który opowiada kilkusetletnią historię zsyłek Polaków na Syberię. Otwarcie wagonu, co będzie symbolizować przybycie transportów – wzbogacą scenki odegrane przez Grupę Rekonstrukcyjną Igora Górewicza, która wcieli się w postaci sybiraków, a także żołnierzy Wojska Polskiego, uczniowie Gimnazjum nr 7 im. Sybiraków oraz sami sybiracy. Po symbolicznym powitaniu przez władze regionu chlebem i solą, sybiracy podzielą się swymi wspomnieniami związanymi z podróżą na Pomorze Zachodnie i przyjęciem, jakie ich tu spotkało.
Przed wagonem stanie plenerowa wystawa fotograficzna pokazująca dzieje przesiedleńców. Wystawę przygotowały wspólnie Muzeum Narodowe w Szczecinie i Archiwum Państwowe w Szczecinie. System wystawienniczy, na którym zostanie zamocowanych dwanaście wielkoformatowych zdjęć, użyczył bezpłatnie szczeciński oddział Instytutu Pamięci Narodowej. Po oficjalnych wystąpieniach będzie można zwiedzać wystawę i wagon – chętni będą mogli położyć się na pryczach i poczuć, w jakich warunkach podróżowali przesiedleńcy. Każdy z uczestników uroczystości dostanie na pamiątkę kopię druku repatriacyjnego z krótką informacją o transportach ze Wschodu, które przybyły tu 65 lat temu. Druki rozdadzą także podróżnym na dworcu żołnierze z Grupy Rekonstrukcyjnej.
Uwaga szkoły
Tego samego dnia, 3 czerwca, w budynku dyrekcji kolei i na dworcu Szczecin Główny, odbędą się lekcje historii prowadzone przez świadków historii. To już kolejna edycja takich lekcji organizowanych przez Gabinet Marszałka w ramach projektu Centrum Dialogu "Przełomy" (podobne odbyły się już w szczecińskim porcie, stoczni, w kościele oo. Jezuitów i w budynku „Kuriera Szczecińskiego” przy pl. Hołdu Pruskiego). W czerwcowych lekcjach wezmą udział cztery klasy (trzy z regionu, jedna ze Szczecina), które pojadą też na Cmentarz Centralny pod Pomnik Sybiraków.
Ale takich plenerowych lekcji może być więcej. Wagon i wystawa będą stały na szczecińskim dworcu do końca roku szkolnego, czyli do 22 czerwca. Zainteresowani nauczyciele i uczniowie będą mogli umawiać się na spotkania z sybirakami dzwoniąc pod numer tel. 603 801 782. Jest to telefon p. Iwony Biedulskiej, szefowej szczecińskiego oddziału Związku Sybiraków w Polsce.
Konferencja „W poszukiwaniu ziemi obiecanej”
Ci wszyscy, których szczególnie interesuje los przesiedleńców, nie tylko tych ze Wschodu, mogą wziąć udział w konferencji popularnonaukowej, która odbędzie się dzień przed uroczystościami na dworcu, 2 czerwca, w Muzeum Narodowym w Szczecinie (gmach MNS przy Wałach Chrobrego). Konferencję otworzy panel z udziałem trzech doktorantek z Uniwersytetu Szczecińskiego. Aneta Popławska będzie mówić o pamięci zbiorowej jako elemencie integrującym uchodźców. Anna Faryńska opowie o powrocie Polonii harbińskiej do ojczyzny po 1949 roku, a Anna Staszczyk o białych plamach w badaniach nad Polakami w ZSRR i republikach postradzieckich. Panel poprowadzi dr Beata Halicka z Europejskiego Uniwersytetu Viadrina. Kolejnym punktem konferencji będzie „Codzienność uchodźcza” – wykład prof. Jana M. Piskorskiego, a po nim debata nad książką prof. Jana M. Piskorskiego pt. „Wygnańcy”. W debacie wezmą udział: autor książki oraz prof. prof. Inga Iwasiów, Jerzy Madejski i Włodzimierz Stępiński.
Początek konferencji o godz. 14.

Vollständiger Text/ cały tekst:
Veröffentlichung/ data publikacji: 25.05.2011